Harç nedir?

Harç, devletin ya da kamu kurumlarının belirli bir hizmeti karşılığında aldığı ve kanunla belirlenen bir kamu gelirlemesidir. Pasaport çıkarmak, sürücü belgesi almak, tapuda satış yapmak, dava açmak ya da noterde vekaletname düzenletmek bu hizmetlere örnektir. Türkiye'de harçların genel çerçevesi 492 sayılı Harçlar Kanunu ile çizilir ve kanuna ekli tarifelerde her harcın tutarı ya da oranı yazılıdır.

Harç ile vergi arasındaki fark

Vergi, belirli bir hizmetin karşılığı olmaksızın kamu giderlerini karşılamak için alınır. Gelir vergisi, KDV ya da emlak vergisi bu türdendir; ödeyen kişi karşılığında doğrudan bir hizmet almaz. Harç ise belirli bir işlemi talep eden kişiden alınır. Pasaport başvurusu yapmayan kişi pasaport harcı ödemez. Bu yüzden harç, hizmetle ilişkili bir ödemedir. Bununla birlikte harç da kanunla belirlenir ve vergi idaresi tarafından tahsil edilir; ödenmezse vergi alacağı gibi takip edilir.

Maktu ve nispi harç

Harçlar tarifelerde iki biçimde belirlenir. Maktu harç, işlemin değerinden bağımsız sabit bir tutardır. Pasaport, sürücü belgesi, yurt dışı çıkış ve dava başvurma harçları maktu harçtır. Nispi harç ise işlemin değeri üzerinden belirli bir oranla hesaplanır. Tapu harcı satış bedelinin binde 20'si, ipotek harcı borç tutarının binde 4,55'i, dava karar harcı dava değerinin binde 68,31'i olarak alınır. Bazı nispi harçlar için kanun alt ya da üst sınır öngörür.

Harç tarifeleri

Harçlar Kanunu'na ekli tarifeler, harçları konularına göre ayrı ayrı düzenler. Yargı harçları dava, icra ve iflas işlemlerini; noter harçları noterlik işlemlerini; tapu ve kadastro harçları gayrimenkul işlemlerini kapsar. Vergi yargısı, konsolosluk, gemi ve liman işlemleri için de ayrı tarifeler bulunur. Pasaport, sürücü belgesi, silah ruhsatı, avcılık belgesi, ikamet ve çalışma izni gibi kalemler ise çeşitli harçlar başlığı altında yer alır. Her tarife, harcın konusunu, tutarını ya da oranını ve varsa özel kurallarını gösterir.

Tarifelerin yanında kanunun kendisi, harcın kimden alınacağını, ne zaman ödeneceğini, muafiyet ve istisnaları ve iade usulünü düzenler. Bu yüzden bir harcı doğru değerlendirmek için hem tarifedeki tutara hem de kanundaki ilgili maddeye bakmak gerekir.

Belediyelerin aldığı işgal harcı, ilan ve reklam vergisi gibi kalemler ise Belediye Gelirleri Kanunu'na dayanır ve tutarları belediyeden belediyeye değişebilir.

Harç ile değerli kâğıt bedeli

Pasaport defteri, kimlik kartı, sürücü belgesi kartı ve araç tescil belgesi gibi belgeler için ödenen tutarlar harç değil, değerli kâğıt bedelidir ve 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu'na dayanır. Örneğin pasaport alırken hem harç hem de defter bedeli ödenir. Bu iki kalem ayrı kanunlara dayandığı için ödeme ekranında da ayrı görünür. Değerli kâğıt bedellerinin listesi ayrı bir sayfada.

Harçlar her yıl nasıl güncellenir?

Maktu harçlar her yıl Vergi Usul Kanunu'na göre ilan edilen yeniden değerleme oranında artar. Cumhurbaşkanı bu oranı belirli sınırlar içinde değiştirme yetkisine sahiptir; 2026 için maktu harçlara uygulanan artış yüzde 18,95 oldu. Yeni tutarlar Aralık sonunda Resmî Gazete'de yayımlanır ve 1 Ocak'tan itibaren uygulanır. Güncel tutarların tamamı 2026 harç tarifesi sayfasında.

Harçtan muafiyet ve istisna

Kanun bazı kişi ve işlemleri harçtan muaf ya da istisna tutar. Kamu kurumlarının bazı işlemleri, ceza yargılamasındaki birçok işlem, adli yardımdan yararlananların yargılama harçları ve konut kredisi ipotekleri bu kapsamdadır. Muafiyetten yararlanmak için çoğu zaman belgeyle başvuru gerekir. Muafiyet kapsamındayken harç ödediyseniz iade isteyebilirsiniz; ayrıntılar harç iadesi sayfasında.

Harç ile ücret arasındaki fark

Bir kamu kurumuna ödenen her para harç değildir. Bazı kurumlar verdikleri hizmetler için kendi mevzuatlarına göre ücret alır. Üniversitelerin katkı payı, tapu müdürlüklerinin döner sermaye bedeli ve belediyelerin hizmet ücretleri bu türdendir. Harç ise kanunla belirlenir ve tarifesi Harçlar Kanunu'nda yer alır. Bu ayrım, muafiyet ve iade gibi konularda önemlidir; harca ilişkin bir muafiyet, ücret niteliğindeki ödemeleri kapsamayabilir.

Sık sorulan sorular